Phân tích truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao

Đề bài: Phân tích truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao.

Bài làm

Nhà văn Nam Cao sinh năm 1915, mất năm 1951. Ông bắt đầu viết truyện ngắn từ năm 18 tuổi và trở thành cây bút xuất sắc của dòng văn học hiện thực. Một trong những truyện ngắn góp phần làm nên tên tuổi ông đó là tác phẩm Chí Phèo. Dưới ngòi bút của ông, bức tranh xã hội phong kiến đầy rẫy tội ác và bất công hiện ra một cách rõ nét. Nơi mà ở đó, có thân phận người nông dân đã bị bần cùng hóa, lưu manh hoá, được khắc họa trong nhân vật Chí Phèo.

Ngay từ mở đầu tác phẩm, Chí đã xuất hiện với bộ dạng của một kẻ say rượu, hắn phun ra một loạt tiếng chửi. Từ thiên nhiên, vạn vật đến con người, tất cả đều là đối tượng để hắn chửi. Vậy, hắn là ai, tại sao lại chửi nhiều như vậy? Thì ra, hắn chẳng qua là một đứa trẻ bị bỏ rơi trong một cái lò gạch. Người làng thương tình nhặt về nuôi. Trong cái thời buổi khó khăn, hắn phải qua tay nhiều người nuôi. Rồi hắn cũng lớn lên như nhiều thanh niên khác, hắn phải tự nuôi mình.  Hắn đi ở cho nhà Bá Kiến. Cuộc đời của người nông dân hiền lành, lương thiện bị vùi dập từ đây.

phan tich truyen ngan chi pheo cua nam cao - Phân tích truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao

Phân tích truyện ngắn Chí Phèo

Bá Kiến đã nghi ngờ, ghen tuông hắn với mụ vợ ba trẻ đẹp của lão ta. Lão chẳng có chứng cứ gì nhưng lão là người có quyền thế. Hắn phải ngồi tù. Đắng cay, tủi nhục, oan ức, cô độc đã xâm chiếm tâm hồn hắn. Sau mấy năm ở tù, hắn đã thành con người khác, đâu còn sự lương thiện ngày nào. Từng đường nét được tác giả miêu tả trên gương mặt của Chí Phèo là sự hằn in cái bất công của xã hội, hằn in sự tha hóa, biến chất của một con người: “Cái đầu thì trọc lóc, răng cạo trắng hớn, hai mắt gườm gườm”.

Xem thêm:  Phân tích bài "Đám tang lão Gô - ri - ô" của Ban - dắc

Ra tù, hắn muốn trả thù Bá Kiến nhưng hắn lại trở thành công cụ của Bá Kiến, trở thành một kẻ đâm thuê, chém mướn. Hắn như đã quên mình là một người nông dân. Rạch mặt ăn vạ, phá hoại gia đình người khác như là một nghề của hắn. Hắn đi tù vì Bá Kiến. Hắn có tiền uống rượu cũng nhờ Bá Kiến, hắn thành ra thế này tất cả tại Bá Kiến. Nhưng hắn bị cả làng xa lánh rồi nên cũng chỉ còn Bá Kiến là “hiểu” hắn. Bá Kiến là người cả làng nể sợ thì hắn không sợ. Có thể những cơn say triền miên giúp hắn không sợ lão nhưng có lẽ hắn cũng chẳng còn biết đi đâu và cũng không có nhà để về. Đây chính là sự bế tắc, là bước đường cùng của Chí. Chí là hiện thân của người nông dân thấp cổ bé họng trong xã hội phong kiến lúc bấy giờ. Mọi hành động của hắn đều có sự hỗ trợ của rượu. Rượu như cho hắn thêm sức mạnh. Và rượu dã một lần dẫn hắn đến vườn chuối để hắn gặp được người con gái không biết sợ hắn. Cho dù Thị Nở là một cô gái xấu xí, thô kệch thì điều đó đâu có quan trọng. Thị như một tia nắng hiếm hoi sưởi ấm tâm hồn băng giá của hắn. Ước mơ về một gia đình, một cuộc sống bình yên thức dậy trong hắn.

Xem thêm:  Vì sao Xuân Diệu lại đặt tên bài thơ là Vội vàng? Có người cho bài thơ là lời tự bạch của thi nhân trước cuộc đời lúc bấy giờ. Ý kiến của anh (chị) như thế nào?. Hãy lí giải và chứng minh qua bài thơ

“Bát cháo hành” của Thị Nở nấu cho Chí khi Chí bị cảm là một chi tiết độc đáo của tác phẩm. Giữa một xã hội đầy bất công, lừa lọc, khi mà hắn bị mọi người quay lưng lại thì đây chính là một minh chứng cho tình người ấm áp. Thì ra trong sâu thẳm, phần tốt đẹp, sự lương thiện trong con người hắn vẫn còn, nó đang được đánh thức để đưa hắn mơ về một cuộc sống không say xỉn tối ngày, không rạch mặt ăn vạ. Đó mới chính là bản chất con người của Chí. Sự nghiệt ngã của số phận hay chính là sự xô đẩy của xã hội đã không cho Chí thực hiện được ước muốn tưởng chừng đơn giản ấy. Khi bà cô của Thị Nở – hiện thân của xã hội phong kiến – đã bẻ gãy khát khao làm người, đẩy Chí vào bước đường cùng vì không chấp nhận mối quan hệ của Chí với cháu gái mình. Đến cả  người đàn bà không nhan sắc như Thị Nở cũng quay lưng lại với hắn. Đây chính là đỉnh điểm của nỗi tuyệt vọng, một dấu chấm hết cho con người lương thiện trong hắn. Hắn xách dao lên và đi thẳng đến nhà Bá Kiến để đoạt mạng sống của lão. “Ai cho tao làm người lương thiện”, câu nói cuối cùng trong cuộc đời không dài của hắn, không phải là câu chửi thường ngày vì nếu là chửi thì có nghĩa là hắn còn muốn có người ra mặt với hắn, là hắn còn muốn sống. Điệp khúc chửi của hắn chấm dứt từ đây, kết thúc một cuộc đời đầy bi kịch bằng một nhát dao. Hai cái chết của hai nhân vật ở cuối tác phẩm tuy có đem lại sự  gợn lạnh cho người đọc nhưng với cái vòng luẩn quẩn không lối thoát của cuộc đời Chí Phèo thì đây là cái kết hợp lý.

Xem thêm:  Bình giảng bài thơ “Thương vợ" của Tú Xương

Với việc xây dựng nhân vật điển hình trong xã hội phong kiến, tác giả đã dựng lại bức tranh phản ánh hiện thực xã hội một cách chân thực, sống động, đầy bi kịch, đau thương nhưng cũng lấp lánh tình người cho dù có lúc tình người ấy bị hoàn cảnh chi phối đến mức không còn giữ được. Cuộc sống ngày nay đã đổi thay, luôn hướng tới việc xây dựng xã hội công bằng, văn minh. Tuy nhiên, cái xấu, cái tiêu cực vẫn còn hiện hữu. Khi muốn phê phán một vài thói hư tật xấu của ai đó, đôi khi ta cũng nghe những câu như “Cái đồ Chí Phèo” hay mỉa mai ai đó “Xấu như Thị Nở”. Cũng có khi vợ chồng âu yếm nói với nhau “nấu cho anh bát cháo thị nở”… Đấy tuy không phải là nguyên mẫu nhân vật trong “Chí Phèo” bước ra ngoài đời thực hôm nay song điều đó cũng phần nào khẳng định tính điển hình, sự sắc sảo trong ngòi bút của tác giả khi khắc họa nhân vật.

Tuấn Đức