Phân tích tác phẩm Hai đứa trẻ của nhà văn Thạch Lam

Đề bài: Phân tích tác phẩm Hai đứa trẻ của nhà văn Thạch Lam

Bài làm

Nhà văn Thạch Lam sinh năm 1910 tại huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương. Sớm tiếp xúc với văn học do có mấy người anh làm nghề viết văn, bản thân ông đã đến với nghiệp viết như một lẽ tự  nhiên nhưng ông lại ít chịu ảnh hưởng của những cây bút khác. Ông luôn có phong cách viết riêng, độc đáo, sáng tạo. Chất liệu của ông thường mộc mạc, được lấy từ đời sống xung quanh song từ những gì mộc mạc ấy, qua lối miêu tả và kể chuyện tự nhiên, lôi cuốn, có những câu, những đoạn đọc rồi ta lại muốn đọc lại như để tìm thêm ý tứ, để ngẫm và nhận ra những điều thật mà lạ của cuộc sống mà ông muốn phản ánh qua những ngôn từ trong sáng và cũng không kém phần sâu lắng. Thật đáng tiếc ông ra đi khi tuổi đời mới 32 nên sự nghiệp văn chương đang trên đà phát triển của ông đã sớm phải dừng lại. Dù vậy, ông cũng đã có những đóng góp không nhỏ cho nền văn xuôi trước cách mạng tháng Tám, đặc biệt là thể loại truyện ngắn. Truyện ngắn “Hai đứa trẻ” của ông được trích trong tập “Nắng trong vườn”, xuất bản năm 1938. Truyện phác họa lại những cảnh đời thường như không có gì đặc biệt nhưng càng đọc càng thấy gợi lên bao nỗi xót xa, thương cảm về những con người thuộc tầng lớp nghèo khổ.

Vốn gia đình xuất thân ở Hà Nội, nhưng lại rơi vào cảnh sa sút khiến cho hai đứa trẻ, hai nhân vật chính của truyện đang độ tuổi thiếu niên phải theo gia đình rời phố về quê. Mẹ bận làm hàng xáo, hai chị em trông coi hàng xén nhỏ xíu ở gần ga xép. Hai em phải thức chờ xe lửa chạy qua để mong có người xuống mua hàng. Em buồn ngủ vẫn lo trách nhiệm nhắc chị khi nào tàu đến thì đánh thức dậy. Xã hội lúc này thu nhỏ trong tầm mắt của các em là cái chõng hàng nước, là một gánh phở và một gia đình nhà xẩm. Bấy nhiêu thôi, tất cả chìm trong bóng tối cho đến khi có chút ánh sáng rực rỡ trên các toa tàu vun vút qua mau như từ một cõi xa lạ. Hai chị em trông theo làn ánh sáng ấy cho đến lúc nó khuất hẳn ở đằng xa mới đóng cửa đi ngủ.

phan tich tac pham hai dua tre cua nha van thach lam - Phân tích tác phẩm Hai đứa trẻ của nhà văn Thạch Lam

Phân tích tác phẩm Hai đứa trẻ

Câu chuyện về hai chị em thoạt nghe ta tưởng như tác giả chỉ miêu tả cuộc sống mưu sinh bình thường nhưng sao cứ thấy buồn thương man mác. Hai đứa trẻ, một mười hai hay mười ba, một tám hay chín tuổi nếu là thời nay đang sống trong chăn ấm, đệm êm, bố mẹ lo cho từng li từng tí. Cả một khung cảnh ảm đạm hiện ra âm thầm, đơn độc, lặng lẽ trong đêm đen huyền bí. Bóng tối bao phủ lấy cuộc đời của những người nghèo, trẻ em cũng phải làm việc trong môi trường mà đứa trẻ bình thường sẽ thấy sợ, quá sức chịu đựng. Những đốm sáng lù mù, leo lét càng làm bật lên màu sắc u ám của sự khốn cùng. Ánh sáng rực rỡ thoáng qua ở các toa tàu cũng có vẻ như một cái gì xa xỉ không bao giờ dám mơ ước tới. Thế giới bóng đêm buồn tẻ đã trở nên quen thuộc với hai em, các em đã như là một thành viên của cái thế giới ấy.

Xem thêm:  Bình giảng đoạn thơ sau trong bài Việt Bắc của Tố Hữu: “Ta về mình có nhớ ta...Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung”

Ba phần truyện được tiếp nối theo trình tự chuyển biến của thời gian và không gian. Từ cảnh chợ chiều lúc vừa có tiếng trống thu không, hai chị em đang còn loay hoay xếp dọn cửa hàng đến quang cảnh phố huyện lúc về đêm, bóng tối bao phủ khắp nơi. Nếu không có mấy ánh đèn thì sẽ không còn thấy dấu hiệu của sự sống. Kết thúc là cảnh phố huyện lúc có chuyến tàu đêm vun vút chạy qua trong chốc lát cùng tiếng ồn và ánh sáng.

Mở đầu câu chuyện là hình ảnh phố huyện lúc hoàng hôn. Tác giả đã miêu tả bằng những câu văn giàu hình ảnh, nhạc điệu, uyển chuyển, tinh tế. “Tiếng trống thu không trên cái chòi của huyện nhỏ, từng tiếng một vang ra để gọi buổi chiều. Phương tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn. Dãy tre làng trước mặt đen lại và cắt hình rõ rệt trên nền trời”. Tuyệt nhiên ta không nghe thấy hay nhìn thấy một âm thanh hay hoạt động nào thể hiện sự hối hả của con người khi chuẩn bị kết thúc một ngày. Tác giả đã miêu tả đôi mắt của Liên cũng bị bóng tối ngập đầy dần khi chiều về, cái buồn của buổi chiều quê thấm thía vào tâm hồn ngây thơ của Liên. Bức tranh chiều tàn nơi phố huyện hòa trộn giữa cái êm đềm thi vị của một miền quê với cái nghèo khổ, bần cùng. Câu chuyện gợi lên xúc cảm trước thiên nhiên gần gũi, bình dị  đồng thời cũng mang âm hưởng trầm buồn man mác về một điều gì đó chưa thật sự rõ ràng. Cái buồn tựa như mơ hồ ấy dẫn người đọc đến với những chi tiết miêu tả về hoạt động kiếm sống của những con người nơi đây trong khung cảnh ấy.

Xem thêm:  Giới thiệu một vài nét về Vũ Trọng Phụng và chương “Hạnh phúc của một tang gia"

Họ làm bạn với bóng tối, làm bạn với cái quạnh hiu, vắng lặng sau một ngày làm lụng cực nhọc. Cảnh vãn chợ bộc lộ rõ cái nghèo: rác rưởi vung vãi trên nền chợ, những đứa trẻ lom khom tìm kiếm… Mọi thứ cứ như  thu nhỏ, lụi tàn đi rồi chìm vào  bóng đêm u tịch. Bóng đêm ấy ám ảnh người đọc khi nó xuất hiện ngay từ mở đầu câu chuyện rồi lại xuất hiện khi kết thúc câu chuyện như cuộc đời tăm tối quanh năm của nhừng người nghèo.

Thật tinh tế khi tác giả tả về bóng đêm chẳng khác gì một gã khổng lồ. “Lúc còn tranh tối tranh sáng, tuy các nhà đã lên đèn nhưng những nguồn sáng ấy không thể xua tan bóng tối… những hòn đá nhỏ hãy còn một bên tối… đường phố và các con ngõ con dần dần chứa đầy bóng tối. Bác hàng phở lom khom nhóm lửa, bóng bác mênh mang ngả xuông đất một vùng và kéo đến tận đàng xa. Chị em Liên ngồi trên cái chõng tre… với cái tối chung quanh. Trống cầm canh cũng chỉ một tiếng ngắn rồi chìm ngay vào bóng tối. Các cửa hàng cơm ở ga cũng im lặng. Con tàu với ánh đèn sáng trưng đi qua rồi thì đêm tối lại bao quanh”. Mọi thứ đều trở nên nhỏ bé, không có nghĩa lý gì so với bóng tối mênh mông, vô hình, đáng sợ. Trong cái bóng tối áp đảo ấy là những mảnh đời vất vưởng. Ngày tàn, chợ tàn, màn đêm bao phủ, thấp thoáng hiện lên những kiếp người tàn tạ, kiếm sống nơi góc chợ, nhà ga qua ngày, không có gì để đảm bảo vững chắc cho cuộc sống của họ. Dẫu vậy, trong tâm hồn họ vẫn ánh lên vẻ đẹp tình người.

Phiên chợ vãn là cảnh trẻ em kiếm ăn bằng chút gì thừa thãi người ta bỏ lại ở chợ. Người bán hàng nước đêm cũng chỉ trông chờ vào những vị khách hiếm hoi  ở xa như phu xe, lính huyện, người nhà quan. Bởi vậy, ban ngày họ phải đi mò cua, bắt tép. Gia đình bác xẩm nằm ngồi trên chiếc chiếu rách. Cái thau sắt trắng chờ tiền thưởng trống trơ để trước mặt. Bà cụ Thi cười nhiều có vẻ như không bình thường, chứa chất một góc tối om trong sâu kín tâm hồn.

Xem thêm:  Bàn về tâm lí thích “hoành tráng”

Trong cái bức tranh chung khốn khó ấy, diễn biến tâm trạng hai đứa trẻ được tác giả miêu tả rất rõ nét. Cũng như người bán hàng nước, bác bán phở, họ cũng chỉ chờ may rủi từ những vị khách bất ngờ có thể bước xuống một cách vội vã rồi lên một cách vội vã từ chuyến tàu đêm. Trong cái mưu sinh nhờ vào may rủi ấy đã bật lên khát vọng của chúng là được sống những ngày tươi đẹp, nơi phố phường nhộn nhịp, đông vui.

Nội dung câu chuyện ngắn gọn, mạch truyện rõ ràng, đặt trong khung cảnh thiên nhiên cảm nhận ở cả hai chiều không gian và thời gian, được diễn ra hết sức mau lẹ, từ cảnh chiều tàn đến khi màn đêm buông xuống và đất trời về khuya. Màu sắc cảnh vật cũng hết sức ảm đạm, từ nhờ nhờ chuyển sang đen sẫm. Cuộc sống ban đêm mang một màu tăm tối. Thật nhói lòng khi trên cái nền tăm tối ấy vừa tàn đi một ngày nơi  phố huyện nhỏ bé, một phiên chợ qua đi là còn lại một góc chợ không thể đơn sơ hơn, một quán nước nghèo nàn, những phận người cơ cực.

Hai đứa trẻ”, một tác phẩm lãng mạn và đầy ý nghĩa. Với chất liệu được lấy từ cuộc sống đời thường, cái đời thường của những người nghèo khó, phải vật lộn mưu sinh đã mang lại nhiều cảm xúc cho người đọc. Là sự se thắt lòng trước hình ảnh những đứa trẻ đi kiếm đồ thừa, đồ bỏ đi khi tan chợ. Là những suy tư khi những tia sáng hiếm hoi của đoàn tàu vụt chạy qua. Là bóng đêm bao phủ cả phố huyện, nơi có hai đứa trẻ giống như bao đứa trẻ khác ở vào cái thời khắc ấy không được vui chơi, học hành đầy đủ, phải sớm bước vào cuộc mưu sinh đầy khó khăn như một khúc quanh không lối thoát. Một chút ấm lòng ta tìm được nơi họ đó chính là khát vọng vươn tới một cuộc sống tốt đẹp như thể ngày mai thức dậy, ánh bình minh sẽ xua tan màn đêm đáng sợ kia và cuộc đời của họ sẽ bước sang trang mới tươi sáng hơn.

Tuấn Đức