Phân tích tác phẩm Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân

Đề bài: Phân tích tác phẩm Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân

Bài làm

Nguyễn Tuân là một nhà văn lớn của Việt Nam. Với bút pháp lãng mạn, trí tưởng tượng phong phú, nghệ thuật sử dụng ngôn từ giàu hình ảnh, nhạc điệu, các tác phẩm khiến người đọc thấy lạ, thấy lấp lánh, long lanh như một bức tranh nhiều màu sắc. Một trong những nét bút sắc sảo ấy đó là tác phẩm “Chữ người tử tù”. Truyện xoay quanh hình tượng nhân vật Huấn Cao, một con người tài hoa có nét chữ rất đẹp và cảnh cho chữ độc lạ, chưa từng có.

Huấn Cao chính là một nhân vật điển hình cho bút pháp lãng mạn. Nguyên mẫu mà nhà văn dựa vào để sáng tạo ra hình tượng nhân vật của mình là cụ Cao Bá Quát, một nhà thơ, nhà giáo, một lãnh tụ của cuộc khởi nghĩa nông dân.

Bên cạnh nhân vật chính Huấn Cao có tài viết chữ đẹp, truyện còn một nhân vật chính nữa đó là viên quản ngục, người say mê chữ đẹp của ông Huấn, quyết tìm mọi cách để “xin chữ” về treo trong nhà, coi như báu vật.

phan tich tac pham chu nguoi tu tu cua nguyen tuan - Phân tích tác phẩm Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân

Phân tích tác phẩm Chữ người tử tù

Huấn Cao được coi như một tên “đại nghịch” cầm đầu cuộc khởi nghĩa nông dân mà triều đình gọi là nổi loạn, là giặc, đang bị bắt giam chờ ngày xử tử. Viên quản ngục thì đại diện cho những người giữ trật tự xã hội, bắt giữ, quản chế những tên nổi loạn lại là người mê chữ của Huấn Cao. Họ gặp nhau trong tình cảnh  như thế, đối lập về vị thế, về chỗ đứng nhưng về nghệ thuật họ lại là tri ân, tri kỉ. Đây cũng là một tình huống hết sức kịch tính. Từ tình huống ấy, tính cách hai nhân vật đã được bộc lộ và tư tưởng chủ đề của truyện được thể hiện một cách sâu sắc.

Huấn Cao coi thường tiền bạc và uy quyền: “Ta nhất sinh không vì vàng ngọc hay quyền thế mà ép mình viết câu đối bao giờ”, nhưng ông cũng vui lòng cho chữ viên quản ngục vì con người sống giữa chốn bùn nhơ này, nơi người ta chỉ biết sống bằng tàn nhẫn, bằng lừa lọc lại có kẻ biết trọng nghĩa khí, tôn quý cái đẹp của chữ nghĩa “ta cảm cái tấm lòng biệt nhỡn liên tài của các người”. Để được tặng chữ, viên quản ngục cũng chẳng dễ dàng gì. Hắn bị nghi ngờ, bị đuổi. Huấn Cao đã cự tuyệt với sự biệt đãi của hắn. Khi hiểu được sự chân thành của viên quản ngục, ông đã cảm động mà nói: “thiếu chút nữa ta đã phụ một tấm lòng trong thiên hạ”.

Xem thêm:  Bàn luận về vấn đề đi ẩu, vượt ẩu

Trân quý những tấm lòng biết yêu quý cái đẹp, cái tài, đó chính là nét đẹp tâm hồn Huấn Cao. Con người ông không có chỗ đứng cho cường quyền, tiền bạc. Cho nên, đối với ông, cho dù viên quản ngục đang đứng ở vị trí đối kháng với ông thì hắn ta, một người biết yêu cái đẹp ẫn còn giữ được chút “thiên lương”. Ông khuyên viên quản ngục bỏ cái nghề nhơ bẩn của mình đi vì “ở đây khó giữ được thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc mất cả đời lương thiện đi”.

Gần đến ngày tử hình, Huấn Cao vẫn giữ được khí phách hiên ngang. “Đêm hôm ấy, lúc trại giam tỉnh Sơn chỉ còn vẳng có tiếng mõ trên vọng canh, một cảnh tượng xưa nay chưa từng có đã bày ra trong một buồng tối chật hẹp, ẩm ướt, đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián”. Lối miêu tả cụ thể và sử dụng nghệ thuật tương phản, đối lập giữa cái cao quý của một nhân cách con người với cái dơ dáy, bẩn thỉu của nhà tù như một bức tranh thu nhỏ và khái quát hình ảnh xã hội lúc bấy giờ.

Cái đẹp cao quý trong con người Huấn Cao càng được khắc họa trong cái đêm viết chữ cho quản ngục. Dưới ánh sáng đỏ rực của một bó đuốc tẩm dầu, “một người tù cổ đeo gông, chân vướng xiềng, đang dậm tô nét chữ trên tấm lụa trắng tinh căng trên mảnh ván. Người tù viết xong một chữ, viên quản ngục lại vội khúm núm cất những đồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ trên phiến lụa óng”. Hình ảnh người tử tù trở nên lồng lộng, viên quản ngục và viên thư lại trở nên nhỏ bé trước người tử tù.

Xem thêm:  Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến

Cảnh cho chữ diễn ra ngay trong nhà tù quả là lạ lùng! Một cảnh tượng mà có lẽ chúng ta sẽ không thấy được ở một nơi nào khác. Chưa từng có vì trò chơi chữ thanh tao lại không diễn ra trong thư phòng, thư sảnh như thường vẫn vậy mà lại diễn ra ở đây, nơi ngục tối âm u, chật hẹp, bẩn thỉu. Chưa từng có còn vì hình ảnh người tử tù, lẽ ra ở thế bị động lại là người nổi bật lên, uy nghi, lộng lẫy, trái ngược với hình ảnh khúm núm, run rẩy của viên quản ngục và thư lại.

Trong nhà tù, cái đẹp, cái dũng, cái thiện, cái cao cả cũng khiến cái xấu, cái ác, cái tàn bạo phải khiếp sợ, run rẩy. Tựa hồ như chúng đổ rạp xuống để tôn lên hình ảnh người nghệ sĩ tài hoa đang sáng tạo cái đẹp, cái đẹp của thiên lương và khí phách. Ông nhẹ nhàng, thanh cao, đầy ngạo nghễ để chuẩn bị đi vào cõi bất tử khi mà sáng hôm sau ông sẽ bước lên đoạn đầu đài. Những nét chữ đẹp đẽ  hiện lên hoài bão tung hoành cả một đời trên tấm lụa trắng sẽ còn đó cùng với lời nhắn nhủ của ông về đạo lý làm người đối với viên cai ngục. Quan niệm của tác giả là cái đẹp gắn với cái thiện. Người say mê cái đẹp trước hết là người có thiên lương. Cái đẹp qua hình tượng nhân vật của ông còn gắn với cái dũng. Nhân vật Huấn Cao với khí phách hiên ngang, lừng lẫy đã hiện thân cho cái đẹp, rực sáng trong đêm cho chữ trong nhà tù.

Xem thêm:  Có thể xem bài thơ Lai Tân là bức tranh thu nhỏ của cái chế độ xã hội Tưởng Giới Thạch được không? Phân tích bài thơ

Dù là nhân vật đối kháng với nhân vật Huấn Cao, nhưng viên cai ngục cũng được tác giả miêu tả, tác giả nhìn thấy cái thiên lương trong con người hắn, “một tấm lòng trong thiên hạ”. Hình ảnh viên cai ngục cũng thật cảm động trong đêm cho chữ. Đó là âm thanh trong trẻo chen giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn xô bồ. Cái tư thế khúm núm, giọng nói nghẹn ngào, cái cúi đầu xin bái lĩnh và cử chỉ run run bưng chậu mực không hải là sự quỵ lụy hèn hạ bởi người ta không thể quỵ lụy hèn hạ với một tên tù đã bị đeo gông, cùm xiềng. Đây vừa là thái độ chân thành vừa là sự nể trọng của viên cai ngục dành cho người tử tù khiến ta có cảm tình với con người đáng thương này.

Đoạn truyện ông Huấn Cao cho chữ là đoạn truyện hay, đặc sắc. Bút pháp sắc sảo, biến hóa điêu luyện trong miêu tả, lối kể chuyện gợi cảm, mang dáng dấp cổ trang, bi tráng, mang lại nhiều cảm xúc cho người đọc.

Có thể nói, với Nguyễn Tuân, nhân vật người tử tù là một hình tượng đẹp. Hình tượng ấy được xây dựng với cái đẹp trong chữ viết của ông ta. Bởi vậy, “Chữ người tử tù” không chỉ là chữ, là một cái đẹp đơn thuần mà nó là cốt cách, là hoài bão tung hoành của một đời người. Đây là sự chiến thắng của cái đẹp, cái cao thượng với sự phàm tục, nhơ bẩn. Cái đẹp của chữ viết, của tâm hồn trí tuệ kết hợp với cái dũng mãnh, hiên ngang trong hình tượng Huấn Cao đã làm nổi bật lên chủ đề tư tưởng của tác giả, thể hiện lý tưởng thẩm mĩ và thái độ của ông trước bối cảnh xã hội lúc bấy giờ.

Tuấn Đức