Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

Đề bài: Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

Bài làm

Hồ Xuân Hương (1772-1822) là một nữ thi sĩ đã được mệnh danh là Bà chúa thơ Nôm. Sống dưới chế độ xã hội phong kiến đầy rẫy bất công, trọng nam khinh nữ, bà cũng không tránh khỏi thân phận của một người phụ nữ tài danh hồng nhan, bạc phận như bao người phụ nữ khác. Tự tình 2 là bài thơ hay của bà thể hiện nỗi đớn đau, buồn tủi trước những tình cảnh éo le, ngang trái và niềm khát khao mãnh liệt về một cuộc đời hạnh phúc.

Mở đầu bài thơ, tác giả giới thiệu về không gian, thời gian:

Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn

Trơ cái hồng nhan với nước non

phan tich bai tho tu tinh 2 cua ho xuan huong - Phân tích bài thơ Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương

Phân tích bài thơ Tự tình 2

Đêm khuya là lúc vạn vật, con người chìm vào giấc ngủ. Người thức khuya nếu không vì có công việc phải thức thường là người mang tâm trạng suy tư. Hồ Xuân Hương là thế. Bao tâm sự chứa chất trong lòng bà. Sự tĩnh lặng của đêm khuya làm cho bất cứ âm thanh gì cũng sẽ dễ vang vọng. Trong cái tĩnh lặng ấy bà đã nghe được tiếng trống canh từ rất xa vọng lại, xa đến nỗi chỉ nghe văng vẳng. Trong cái không gian rộng lớn và thanh vắng ấy của nước non, của trời đêm, dường như chỉ có một mình người phụ nữ đầy tâm trạng, cảm thấy trơ trọi, cô đơn, buồn tủi trước cuộc đời. “Hồng nhan” chỉ người con gái là hình ảnh đối lập với “nước non” cho ta thấy thân phận ấy thật nhỏ bé đang cảm thấy đơn độc, trống vắng. Nỗi niềm của tác giả càng được bộc lộ rõ ở hai câu tiếp theo:

Xem thêm:  Bức tranh hiện thực nơi phố huyện nghèo lúc chiêu tối được Thạch Lam thể hiện trong truyện ngắn "Hai đứa trẻ" và phát biểu cảm nhận của mình

Chén rượu hương đưa say lại tỉnh

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn

Trong cái đơn côi không có ai bầu bạn, không biết tỏ cùng ai, người thi sĩ mượn chén rượu để giải khuây nhưng càng uống càng tỉnh, tỉnh rồi lại say. Sự đau đớn, xót xa không cách gì thoát ra được. Hình ảnh trăng xuất hiện giữa trời đêm như một sự cứu rỗi cũng chỉ là một vầng trăng khuyết là hình ảnh ẩn dụ chỉ cuộc đời dang dở, kém hạnh phúc của bà.

Tưởng chừng tâm trạng chán ngán, buồn tủi sẽ làm con người gục ngã nhưng thật lạ lùng, tác giả vẫn điềm tĩnh quan sát, cảm nhận về cảnh rất lạ:

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám

Đâm toạc chân mây đá mấy hòn

Thiên nhiên đầy nội lực đang bị dồn nén bỗng đầy sức mạnh. Từng đám rêu mềm yếu tưởng như lúc nào cũng bị giẫm đạp cũng “xiên ngang mặt đất” một cách táo bạo. Chỉ có mấy hòn đá, không phải mấy tảng đá hay núi đá cũng “đâm toạc chân mây”. Đấy chính là sức mạnh của sự phản kháng, không cam chịu, là thái độ, là hành động dám thách thức, dám đương đầu mọi trở ngại, mọi thế lực. Hồ Xuân Hương đã gán cho thiên nhiên những sức mạnh không tưởng ấy để khẳng định sự tự tin, yêu đời và sự mạnh mẽ của bản thân dù trải qua nhiều bất hạnh vẫn không gục ngã.

Xem thêm:  Bình luận lời khuyên của Huấn Cao khi cho chữ viên quản ngục: "Ở đây lẫn lộn... cũng đến nhem nhuốc mất cái đời lương thiện đi”(Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân - Văn 11). Từ đó hãy nêu lên ý nghĩa sâu sắc của việc Huấn Cao cho chữ viên quản ngục

Xuân đi rồi xuân trở lại cũng chẳng mang đến sự đổi thay, mới mẻ nào, tình yêu vẫn chỉ được “san sẻ tí con con” như một sự bố thí:

Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại

Mảnh tình san sẻ tí con con

Thời gian cứ trôi đi chẳng chờ đợi ai. Người phụ nữ tuổi ngày một nhiều thêm, cảm thấy chán ngán, buồn tủi. Tình yêu bị vỡ vụn làm nhiều mảnh. Đã vậy lại cũng chỉ được san sẻ tí con con. Trong tình cảm lứa đôi, tình yêu mà bị san sẻ người phụ nữ thường phải chịu thiệt thòi vì cái cảnh chồng chung thường mang đến nhiều ngang trái.

Tự tình là lời tâm sự chua xót, đắng cay cho duyên số, duyên phận hẩm hiu của tác giả. Càng muốn quên đi thì nỗi buồn tủi càng trỗi dậy. Đọc Tự tình, người đọc cảm thông với nỗi lòng khát khao hạnh phúc của nữ thi sĩ nói riêng, người phụ nữ trong xã hội cũ nói chung. Cách dùng từ đặc sắc, độc đáo mang phong cách riêng của Hồ Xuân Hương, vừa diễn tả những khổ đau, bi kịch về duyên số, vừa cho ta thấy Hồ Xuân Hương là một phụ nữ mạnh mẽ, thông minh. Bà đã đưa ngôn ngữ dân gian, đời thường vào thơ để viết về nỗi buồn mà đọc lên ta vẫn thấy đâu đó tiếng cười ngạo nghễ bởi khát vọng yêu thương trong bà thật mãnh liệt.

Xem thêm:  Đọc bài thơ Thề non nước của Tản Đà, người thì cho rằng đây là bài thơ viết về tình yêu thắm thiết của nam nữ... ở ngày mai. Theo anh (chị) nên hiểu bài thơ như thế nào và hãy phân tích bài thơ để thuyết minh cách hiểu đó

Tuấn Đức