Phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến

Đề bài: Phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến.

Bài làm

Mùa thu vốn là mùa đẹp của một năm. Mùa thu có cái se lạnh của mùa đông mà không tê buốt, có cái nắng vàng của mùa hè mà không gắt, có cái dịu mát của mùa xuân. Bởi vậy mùa thu từ xa xưa đã đi vào thơ ca nhạc họa. Nhà thơ Nguyễn Khuyến cũng có bài Thu điếu với lời thơ nhẹ nhàng, tả cảnh ngụ tình đặc sắc. Cảnh đẹp của mùa thu quê hương hòa với tình yêu thiên nhiên, yêu mùa thu, yêu quê hương tha thiết.

Bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật, ngôn ngữ thơ giản dị, gần gũi với đời thực nhưng cũng đầy sức biểu cảm, gợi bức tranh đằm thắm của làng quê dưới trời thu.

phan tich bai tho thu dieu cua nguyen khuyen - Phân tích bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến

Phân tích bài thơ Thu điếu

Hai câu đề dành để nói về ao thu và chiếc thuyền câu. Ao về mùa thu nước lạnh, làn nước trong veo gợi sự dịu mát, thanh bình. Trên mặt nước ao thu hiện lên con thuyền câu cá bé nhỏ. Ở vùng đồng bằng thường có nhiều ao và ao nhỏ nên cũng chỉ đi được thuyền nhỏ, thuyền cá nhân thường chỉ có một người ngồi. Từ láy tẻo teo có tác dụng gợi tả rất lớn. Chiếc thuyền chừng như rất nhỏ, hợp với việc ngồi để ngắm cảnh hơn là để câu cá. Cái ao và chiếc thuyền là nhân vật trung tâm của bài thơ, là những hình ảnh quen thuộc của đồng quê. Cách dùng từ ngữ giản dị, cách gieo vần độc đáo “eo”, gợi tả đường nét, dáng hình mọi cảnh vật đều bé nhỏ, xinh xắn, phù hợp với mùa thu dịu nhẹ.

Xem thêm:  Cảm nhận của em về đoạn kịch “Thề nguyền“ rút trong kịch “Rô - mê - ô và Giu - li - ét” của kịch tác giả sếch - xpia

Hai câu thực tiếp theo là sự hối cảnh của người họa sĩ lên mảng chính:

Sóng biếc theo làn hơi gợn tí

Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo

Nước trong phản chiếu ánh mặt trời tạo màu sóng biếc hòa với sắc lá vàng, mùa thu thật sáng trong, nhẹ nhàng, bình dị. Bức tranh quê chỉ có mấy  nét phác thảo đơn sơ mà lộng lẫy. Lá vàng rơi cũng rất nghệ thuật “khẽ đưa vèo”, nhanh mà nhẹ, nhẹ như gợn sóng kia.

Hai câu luận vượt ra ngoài khuôn khổ của ao thu, không gian mở rộng hơn, lên tầm cao của bầu trời, ra phía xa của làng quê:

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt

Ngõ trúc quanh co khách vắng teo

Hai câu đầu rõ ràng bối cảnh là ao và thuyền câu, nhưng đến hai câu tiếp theo ta cũng không thấy tác giả nhắc đến việc câu cá. Thiên nhiên tươi đẹp của mùa thu như đang chiếm trọn tâm hồn tác giả. Ông đưa mắt ngắm nhìn bầu trời xanh ngắt, những đám mây lơ lửng trôi nhè nhẹ, bồng bềnh, huyền ảo. Giữa đất trời bao la, chỉ có một mình nhà thơ với con thuyền và một tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu mùa thu. Cảnh đã vắng lại càng vắng hơn khi ánh mắt nhà thơ dõi nhìn về phía làng quê, các ngõ, các ngả vắng teo không có người qua lại. Mọi người dường như lúc này đều đã đi làm đồng. Có chút gì đó buồn man mác trong cái vắng lặng. Mùa thu hiện lên với những đường nét, sắc màu riêng của nó. Ta cảm nhận được sự thư thái trong tâm hồn tác giả, có vẻ như việc đi câu cá chỉ là cái cớ để ông đến gần với thiên nhiên hơn. Sự chuyển động của mùa thu,những cảnh vật, những xóm làng thân thuộc mới là mối quan tâm thực sự của ông.

Xem thêm:  Hãy phát biểu ý kiến của mình về mục đích học tập do UNESCO đề xướng: “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định mình”.

Tâm trạng, thái độ của nhà thơ được bộc lộ rõ ở hai câu kết:

Tựa gối ôm cần lâu chẳng được

Cá đâu đớp động dưới chân bèo

Ai đi câu cá chắc cũng ngồi trong tư thế tựa gối ôm cần cho vững chắc nhưng với ông ta có thể hiểu ông ngồi như vậy là thể hiện tâm thế nhàn của một người đã thoát vòng danh lợi. Bởi vậy, âm thanh của tiếng cá với ông nghe như từ xa, như làm ông giật mình trở về cái thực tại của việc câu cá. Cảnh vật ao thu, trời thu yên tĩnh, vắng vẻ chính là nỗi lòng của nhà thơ vốn là một vị quan có lòng yêu nước thương dân nhưng bất lực trước thời cuộc đã từ quan về ở ẩn. Ông gửi gắm tâm hồn, tình cảm của mình vào thiên nhiên, vào mùa thu, tìm cho mình chút thư thái nơi đồng quê.

Có thể nói, với Nguyễn Khuyến, thơ là sự nâng đỡ tâm hồn. Qua thơ ông, ta thấy một tình yêu quê hương, đất nước sâu lắng, tha thiết. Đọc bài “Thu điếu” của ông, chúng ta thêm yêu mùa thu quê hương, yêu xóm làng thân thuộc có bờ tre, khóm trúc, ao cá, con thuyền…, hiểu thêm về một nhà thơ kiệt xuất trong nền thơ ca cổ điển Việt Nam.

Tuấn Đức