Phân tích bài thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

Đề bài: Phân tích bài thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

Bài làm

Nguyễn Khoa Điềm là nhà thơ, nhà chính trị Việt Nam. Khi nói về cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước của dân tộc, ông khẳng định “Không có cuộc chiến này chưa chắc tôi đã làm thơ và trở thành nhà thơ”. Bởi vậy, thơ của ông bắt nguồn từ mạch cảm xúc yêu nước, thương dân, tự hào về sức mạnh của nhân dân. Qua bài thơ “Đất nước”, ông đã tổng hợp, khái quát trên nhiều mặt khác nhau về hình tượng đất nước của nhân dân. Thông qua những vần thơ giàu nhạc điệu bộc lộ những cảm xúc, suy nghĩ, vừa trữ tình vừa chính luận, nha thơ muốn khơi dậy tinh thần dân tộc, tình yêu quê hương, đất nước của thanh niên Việt Nam trong những năm chống Mĩ cứu nước.

Hình tượng đất nước thật đẹp, thật gần gũi, thân thuộc với cuộc sống bình dị của mỗi người:

Khi ta lớn lên Đất nước đã có rồi

Đất nước có trong những cái ngày xửa

Ngày xưa mẹ thường hay kể

Đất nước bắt đầu từ miếng trầu bây giờ bà ăn

Đất nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc.

phan tich bai tho dat nuoc cua nguyen khoa diem - Phân tích bài thơ Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm

Phân tích bài thơ Đất nước

Giọng thơ nhẹ nhàng, điệp từ “Đất nước” được nhắc lại nhiều lần, hình ảnh thơ bình dị, gần gũi đưa người đọc về với cội nguồn đất nước. Đất nước hóa thân vào những câu chuyện cổ tích “ngày xửa ngày xưa” mẹ kể, đất nước là miếng trầu thơm bà ăn, là lũy tre làng… Những hình ảnh ấy gợi lên một đất nước Việt Nam bao dung, hiền hậu, thủy chung son sắt trong cuộc sống, thông minh, anh dũng chống giặc ngoại xâm.

Đất nước là những phong tục tập quán đẹp có từ ngàn đời. Cha mẹ thương nhau sâu đậm bằng gừng cay muối mặn.

Xem thêm:  Nghị luận: Cây bàng mùa xuân đâm chồi, mùa hè xanh lá, mùa thu lá đỏ, mùa đông lá rụng, qua đây em có nhận xét gì về cuộc sống của chúng ta

Đất nước hiện ra tươi đẹp từ công cuộc mưu sinh, lao động, dựng xây:

Cái kèo cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng

Đất nước có từ ngày đó.

Không dùng những minh chứng lịch sử về quá trình khai khẩn xây dựng đất nước mà dùng chính những chất liệu dân gian, chất liệu lấy từ cuộc sống của nền văn minh lúa nước để bày tỏ suy tưởng của mình về đất nước làm nên sự độc đáo hình tượng Đất nước của tác giả, “Đất nước của nhân dân”.

Vẫn theo cách riêng của mình, tác giả trò chuyện với mỗi nhân vật tưởng tượng hết sức thân tình:

Đất là nơi anh đến trường

Nước là nơi em tắm

Đất nước là nơi ta hò hẹn

Đất nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm.

Không gian nơi ta sống, không gian của những sinh hoạt đời thường, của tình yêu đôi lứa, của cách xa đều thuộc về Đất nước. Đất mở ra con đường nhận thức, nước làm tâm hồn trong sáng, thiết tha. Đất nước chứng kiến những mối tình thủy chung, những lời hẹn ước, những nỗi nhớ, niềm thương.

Đất nước là nơi trở về của những tâm hồn tha thiết với quê hương “con chim hượng hoàng bay về núi bạc”, “con cá ngư ông móng nước biển khơi”. Đất nước trong hình hài núi, biển thật kì vĩ mênh mông. Mỗi người con của Đất nước dù có đi đâu xa vẫn nhứ về người mẹ Đất nước, nhớ về cội nguồn.

Nhà thơ gợi lại truyền thuyết Lạc Long Quân và Âu Cơ, về các vua Hùng, về ngày giỗ Tổ. Lời thơ thầm nhắc nhở mọi người luôn nhớ về cội nguồn dân tộc.

Đất nước cũng là sự tiếp nối trước sau:

Những ai đã khuất

Những ai bây giờ

Yêu nhau và sinh con đẻ cái

Xem thêm:  Phân tích hình tượng cây xà nu trong truyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành để từ đó giải thích tại sao tác giả đặt cho truyện của mình cái tên như vậy

Gánh vác  phần người đi trước để lại

Dặn dò con cháu chuyện mai sau.

Cảm hứng thơ mang vẻ phóng túng, tự do mà vẫn thể hiện tính hệ thống lập luận khá rõ. Hình tượng đất nước được dựng lên trên ba phương diện gắn bó, thống nhất với nhau: không gian lãnh thổ, thời gian lịch sử, bề dày văn hóa-hong tục, tậ quán, tâm hồn và cốt cách dân tộc.Trong đó, tư tưởng đất nước của nhân dân là tư tưởng cốt lõi, chi phối mọi cảm xúc, suy tưởng của nhà thơ.

Đất nước ấy còn là máu thịt:

Trong anh và em hôm nay

Đều có một phần đất nước

Sự sống của mỗi con người không còn là cái riêng mà là của cả đất nước. Mỗi chúng ta đều thừa hưởng ít nhiều di sản văn hóa vật chất, tinh thần của đất nước. Bởi vậy, phải biết gìn giữ, bảo vệ để đất nước mãi trường tồn.

Tư tưởng Đất nước của Nhân dân, Nhân dân là người đã sáng tạo ra Đất nước của tác giả đã dẫn đến cái nhìn mới mẻ, có chiều sâu về địa lý, về những danh lam thắng cảnh, tất cả được cảm nhận thông qua những cảnh đời, thân phận của con người và là sự đóng góp cua rnhaan dân.

Những người vợ nhớ chồng còn góp cho Đất nước những núi vọng Phu

Cặp vợ chồng yêu nhau góp nên hòn Trống Mái”.

Từ những cảnh vật, hiện tượng cụ thể, nhà thơ đã quy nạp và khái quát:

Và ở đâu trên khắp ruộng đồng gò bãi

Chẳng mang một dáng hình, một ao ước, một lối sống ông cha

Ôi! Đất nước sau bốn nghìn năm đi đâu ta cũng thấy

Những cuộc đời đã hóa núi sông ta.

Tư tưởng Đất nước của dân đã chi phối nhãn quan của nhà thơ với chiều dài lịch sử đất nước. Với ông, lịch sử ấy là là sự góp mặt của những con người với những hát vọng và truyền thống ông cha đã hun đúc lên.

Xem thêm:  Nghị luận vấn đề: Học tập là quyền lợi và nghĩa vụ của học sinh, sinh viên

Họ đã sống và chết

Giản dị à bình tâm

Không ai nhớ mặt đặt tên

Nhựng họ đã làm ra đất nước

Trong hoạt động sống, con người đã lao động, đánh giặc, gìn giữ, lưu truyền cho muôn đời các giá trị văn hóa,văn minh, tinh thần và vật chất của đất nước, từ hạt lúa, củ khoai, ngọn lửa, tiếng nói đến những câu chuyện, tục ngữ, dân ca. Từ những điều giản dị khái quát lên thành Đất nước. Mạch cảm xúc lắng đọng rồi lại đẩy lên cao trào, làm nổi bật lên tư tưởng cốt lõi của bài thơ:

Đất nước này là Đất nước nhân dân

Đất nước của Nhân dân, Đất nước của ca dao thần thoại”.

Tất cả những gì đẹp đẽ, tinh hoa của cuộc sống đều kết thành Đất nước. Từ những bài ca dao huyền thoại, Đất nước bỗng v ụt đứng lên đấu tranh chống giặc ngoại xâm.

Đất nước là bức thành đồng vững chắc khi ta nói về sức mạnh dân tộc, Đất nước là bức tranh muôn màu đặc sắc, là mái nhà chung của nhân dân. Nguyễn Khoa Điềm đã cho ta cảm nhận về Đất nước một cách độc đáo qua thơ của mình. Bài thơ “Đất nước” của tác giả đã góp thêm thành công cho mảng thơ chuyên viết về  đề tài đất nước. Từ những cảm nhận bắt nguồn từ cuộc sống, thiên nhiên, Đất nước không con xa lạ, trừu tượng. Đất nước là tất cả những gì thân thiết và thiêng liêng. Đất nước cho ta cuộc sống, tình yêu, gợi nhắc ta nhớ về cội nguồn, tự hào về những truyền thống tốt đẹp của dân tộc,luôn cùng nhau giữ gìn và phát  huy những truyền thống tốt đẹp ấy.

Tuấn Đức