Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến

Đề bài: Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến

Bài làm

Nguyễn Khuyến (1835-1909) từ nhỏ đã nổi tiếng là người thông minh hiếu học, có tài văn thơ. Khi nhắc tới những bài thơ hay nói về mùa thu khong thể thiếu chùm thơ gồm ba bài của ông: Thu vịnh, Thu ẩm và Thu điếu (Câu cá mùa thu). Đó là những bài thơ có ngôn từ đẹp, nội dung toát lên tình yêu quê hương dạt dào. Bài thơ Thu điếu đã điển hình hóa vẻ đẹp của mùa thu. Vẻ đẹp ấy hiện ra như một bức tranh không thật nhiều màu sắc lộng lẫy nhưng mang đầy vẻ trong sáng, nhẹ nhàng và sang trọng. Từ bức tranh ấy, ta cảm nhận được tình yêu thiên nhiên, yêu mùa thu đẹp gắn với tình yêu quê hương tha thiết của tác giả.

Bối cảnh của mùa thu là sự xuất hiện của ao thu và một chiếc thuyền câu:

Ao thu lạnh lẽo nước trong veo

Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo

phan tich bai tho cau ca mua thu cua nguyen khuyen - Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến

Phân tích bài thơ Câu cá mùa thu

Ao thu và chiếc thuyền câu là hình ảnh trung tâm của bài thơ. Đây là những hình ảnh thân thuộc, bình dị nơi vùng quê có nhiều ao do đất trũng. Làn nước trong veo lạnh lẽo dưới trời thu. Trên làn nước ấy là chiếc thuyền câu rất nhỏ: “bé tẻo teo”. Ao nhỏ, thuyền cũng nhỏ, tác giả lại gieo vần “eo” là vần có cách phát âm hẹp cho thấy không gian miêu tả hẹp, cảnh vật mang đường nét mùa thu không phải ở đâu xa mà ở tại nơi mà tác giả đang sống, chỉ một góc quê thôi nhưng thật sắc nét. Cảnh vật ấy vừa tĩnh “ao thu lạnh lẽo” lại vừa động vì trên đấy đang có một chiếc thuyền câu.

Xem thêm:  Bức tranh "Việt Bắc ra quân" là một bức tranh hùng tráng, tràn đầy khí thế chiến thắng của quân dân ta. Phân tích đoạn thơ sau trong bài Việt Bắc của tố Hữu để làm sáng tỏ: “Những đường Việt Bắc của ta… Đèn pha bật sáng như ngày mai lên”

Theo ngòi bút tài hoa của tác giả, cảnh mùa thu bắt đầu được họa thêm màu sắc:

Sóng biếc theo làn hơi  gợn tí

Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo

Sóng ở ao mà lại ao nhỏ nên sóng cũng nhỏ, chỉ “gợn tí” nhưng sóng lại lấp lánh phản chiếu ánh sáng tạo ánh biếc, họa cùng với màu vàng của lá mùa thu, gợi lên bức tranh giản dị và sang trọng về mùa thu quê nhà. Lá vàng mỏng manh được gió đưa đẩy: “vèo” chính là một sự cảm nhận rất tinh tế, sự vật chuyển động diễn ra mau lẹ.

Ở hai câu tiếp theo, không gian miêu tả mở rộng hơn. Bức tranh mùa thu đã xuất hiện bầu trời “xanh ngắt” với những tầng mây nhẹ lơ lửng trôi trên nền trời. Màu xanh ngắt gợi chiều sâu, gợi cái yên tĩnh của bầu trời cùng tâm trạng thư giãn của một ông lão câu cá, thảnh thơi ngắm nhìn bầu trời, câu cá như là một thứ vui tao nhã của ông:Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt

Ông đưa mắt nhìn về phía làng quê, xóm thôn vắng lặng. Mọi người ai cũng đều có công việc của mình: Ngõ trúc quanh co khách vắng teo

Cảnh thu êm đềm,vắng vẻ, cô tịch. Một mình bầu bạn với chiếc thuyền câu như thoáng đượm chút buồn man mác mà lòng vẫn hướng về xóm làng nơi có những khóm trúc, rặng tre quen thuộc, mới thấy dường như tác giả không mấy tập trung vào việc câu cá:

Xem thêm:  Bình giảng khổ thơ đầu trong bài "Đây mùa thu tới" của Xuân Diệu: Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang, Tóc buồn buông xuống lệ ngàn hàng, Đây mùa thu tới, mùa thu tới, Với áo mơ phai dệt lá vàng

Tựa gối ôm cần lâu chẳng được

Cá đâu đớp động dưới chân bèo

Cái tư thế ngồi tựa gối một cách vững chãi là tư thế thường gặp của người câu cá đồng thời thể hiện tâm thế thảnh thơi của nhà thơ, người đã thoát vòng danh lợi nơi quan trường. Ông có tấm lòng yêu nước, thương dân nhưng vì thấy bất lực trước thời thế đã cáo bệnh từ quan. Cái cách ông ngồi một mình trên dòng vắng quan sát xóm làng từ xa, cái cách ông miêu tả “cá đâu đớp động dưới chân bèo” cho ta thấy tình yêu quê hương đất nước của ông thật tha thiết, ông đã thả hồn mình chìm trong khung cảnh mùa thu rồi bỗng chợt giật mình nghe tiếng cá đớp dưới chân bèo. Câu cá chỉ là cái cớ, là lý do để ông có mặt trên con thuyền nhỏ, để tâm hồn ông, nỗi buồn thời thế của ông tìm chút tĩnh tại. Trong cái tĩnh tại ấy, tiếng cá ngay dưới chân bèo mà như ở xa: “cá đâu”. Nơi đây, ông đã bầu bạn với thiên nhiên, nơi đây ông đã tìm thấy một chút bình yên cho lòng mình.

Hòa mình với đất trời mùa thu, tác giả miêu tả cảnh vật thật tinh tế, gợi cảm. Mùa thu đẹp với những đường nét, màu sắc thân thuộc, thanh bình, lòng người tuy có chút đượm buồn song tâm hồn thật nhẹ nhàng, thanh thản.

Xem thêm:  Nêu cảm nghĩ của em về bài: "Cha tôi" trích trong tác phẩm "Đặng Dịch Trai ngôn hành lục" của Đặng Huy Trứ

Với cách gieo vần độc đáo, cách cảm nhận thiên nhiên của mùa thu tinh tế, tác giả đã gợi lên bức tranh đồng quê trong lành, tươi đẹp. Đọc “Câu cá mùa thu”, chúng ta thêm yêu đồng quê Việt Nam, muốn tìm về đồng quê như tìm đến một chốn yên bình. Chính tình yêu quê hương, đất nước, yêu xóm làng bình dị và tài văn thơ đã khiến tác giả có một bức tranh đẹp về mùa thu quê hương đến vậy.

Tuấn Đức